کوهسار

آیا تا به حال شنیده اید که چرا با وجود این همه کتاب های دینی و مفاهیم ژرف و عمیق خداشناسی در تمام مقاطع تحصیلی و هم چنین سخنرانی ها و تراکت ها و مسابقات قرآنی و تربیتی و چاپ بسیار زیاد کتاب های مذهبی( با موضوعات داستان های قرآنی و پیامبران و امامان ) هنوز نتوانسته ایم نسل نوجوان را به جوانانی متعهّد و با ایمان که بتوانند همه ی آموزه های دینی را در رفتار آنان به وضوح یافت و هریک بتوانند معلم نوجوانان این مرز و بوم باشند ، دست یابیم؟

به زعم مؤلف ، علت این سوال را باید در مربیان و معلمان جست و جو کرد.

هرگاه بتوانیم بدون ریا و فقط برای رضای خدا کاری را انجام دهیم این باعث می شود که در وجودمان اصول و مفاهیم دینی طوری جلوه نماید تا زبان ما تاثیر پذیری لازم را در جان و مغز نونهالان و نوجوانانمان داشته باشد.

توجه به نیازهای مذهبی دانش آموزان نونهال و شناخت آنان از این اصول دین و تحقیق و کاوش در دین خود می تواند این سرمایه های آینده را به صراط مستقیم رهنمون سازد. ان شاء الله

تربیت دینی در کلام وحی

در آیات شریفه ی (17و18و19) سوره لقمان

آمده است :

ای فرزند عزیزم نماز به پا دار و امر به معروف و نهی از منکرکن و بر آنچه که بر تو می رسد صبر کن حقیقتا که این (کارها) از کارهای ثابت و راسخ است. و به تکبر و ناز از مردم رخ بر متاب و در زمین با غرور و تکبر قدم بر مدار که خدا هرگز مردم متکبر و خود ستا را دوست نمی دارد. در رفتارت میانه روی اختیار کن و صدایت را پایین بیاور که حقیقتا ناشناخته ترین ( و زشت ترین ) صداها صدای الاغ است.

تربیت دینی :

در تربیت دینی 5 مرحله را پشت سرمی گذاریم که این مراحل به صورت مستمر و منظم یکی پس از دیگری خواهد بود.

الف) سن دینی : اولین مرحله ی تربیت دینی انس دینی است. از دورانی که جنین در رحم مادر است باید کودک را با معنویات آشنا کرد. مثل گوش دادن به قرآن در دوران بارداری. کودکی که در سال های اول زندگی با قرآن و نماز خواندن پدر و مادر آشنا می شود از 3-4 سالگی همین اعمال را تکرار می کند و هنگامی که شما پس از مشاهده رفتار او ، وی را می بوسید و به او لبخند رضایت بخش می زنید به یادش می ماند که هر موقع این حرکات را انجام داده از شما یک پاداش درونی دریافت کرده است. در روان شناسی به این پدیده شرطی کردن می گویند. کودک در سال هایی که زندگی مستقلی را دنبال می کند که نماز می خواند سیمای پدر و مادرش را شاد می کند و در او شوق و     علاقه ی به دین ایجاد می شود.

ب) عادات دینی : وقتی کاری را بارها و بارها تکرار کردیم این عمل در شخصیت ما نفوذ می کند و استوار و پایدار می شود. ( مثل عادت به نظم سحر خیزی و مسولیت پذیری ) و یا هر عادت دیگری.

از خصوصیات مهم دوران دبستان عادت پذیری است. اگر پدر و مادرها و اولیا مدرسه در این سالها همت کنند و عادات ارزشمندی را در فرزند یا دانش آموزان ایجاد نمایند، در سالهای بعدی نیازی به صرف نیرو و هزینه نخواهد بود. مثلا بچه ها را به خواندن نماز اول وقت عادت دهیم و به آنان بیاموزیم صبح ها قدری زودتر از خواب برخیزند و نماز بخوانند.

ج) معرفت دینی: کودکی که در سالهای پیش دبستانی و دبستانی با آداب دینی انس پیدا می کند و عادات دینی در او بوجود می آید در سالهای بعدی باید معرفت دینی پیدا کند که اگر این مرحله با آگاهی کامل صورت گیرد مرحله ی چهارم که عمل به آموخته های دینی است انجام می پذیرد.

د) خودجوش دینی: وقتی شخصیت دینی شکل گرفت ، فرزند از یک نیروی خودجوش درونی استفاده می کند و به دنبال عشق برتر خدایی و الهی می گردد. آداب و روش های مفید تربیت چنان مهم است که امام صادق (ع) می فرمایند: بگذار فرزندت 7 سال اول بازی کند ، 7 سال دوم او را با آداب و روش های دینی تربیت کن و در 7 سال سوم مانند دوستی صمیمی با او همراه باش.

کلاس درس :

 پاسخ صحیح و درست و در حد سن نونهالان و نوجوانان به سوالاتی نظیر خدا ، آفرینش  پیامبران ، بهشت و جهنم و ... همگی نشان از فطرت پاک و خداجوی آنان دارد ؛ از همین فرصت باید به بهترین نحو ممکن هم سو با مفاهیم دینی دروس ابتدایی را به صورت تلفیق با قرآن و هدیه های آسمان تدریس نمود .

نونهالان و نوجوانان ما معلم کلاس را به عنوان کسی که همه چیز را می داند سوالات فراوانی از وی می پرسند. بدیهی است که معلم باید از قبل سوالات دانش آموزان پایه ی تحصیلی خود را شناسایی نماید و بتواند نسبت به پاسخ گویی آن اقدام نماید.

زنگ قرآن از این جهت بسیار مهم و حائز اهمّیّت است. لکن متاسّفانه این زنگ در مدارس آن چنان که باید و شاید بهای کم تری داده می شود. شاید علت این باشد که کلاس های ضمن خدمت کم تری در باب روش های نوین تدریس درس قرآن برگزار گردیده است. لذا بایستی در کلاس قرآن خدمات مشاوره ای را با ظرافت خاص و با حوصله و صبر زیادی به انجام رساند. شاید این سوال مطرح شود که خدمات مشاوره ای در زنگ قرآن چگونه صورت می گیرد؟

ترجمه ی آیات درس اگر با آهنگی که دانش آموزان را متاثّر نماید ،خوانده شود و با توضیح معلم ( به صورت تفسیری قابل فهم برای نوجوانان و نونهالان ) همرا ه شود به طوری که معلم در توضیحاتش از تجاربی که دانش آموزان در زندگی خود با آن همراه بوده اند ، بهره ببرد گامی موثّر در جهت خدمت مشاوره ای برداشته است.

پخش سریال های مذهبی در تلویزیون و رسانه ها گامی مثبت در جهت تقویت نمودهای تربیتی دانش آموزان است. در این جا نقش معلم بسیار حیاتی و مهم است از این جهت که گاهاً سوالاتی  از سریال و مسایل مذهبی موجود در آن در ذهن دانش آموزان نقش می بندد که معلم بایستی به مهارت خاصی به آن سوالات پاسخ دهد.

راهکارهایی برای مشارکت مذهبی دانش آموزان در مدرسه

1. پخش اذان و سکوت دانش آموزان هنگام شنیدن اذان ظهر از بلندگوی مدرسه به صورت هماهنگ در سطح مدارس منطقه.

2. اختصاص دادن یک جلسه اولیاء و مربیان در مدارس جهت آموزش و اهمیت فواید اذان و اقامه توسط مربیان تربیتی یا توسط یکی از اولیای دانش آموزان به منظور سهیم نمودن اولیای دانش آموزان به عنوان الگو و نمو برای فرزندانشان.

3. گرامی داشت یاد و خاطره ی اولین اذان صدر اسلام توسط " بلال حبشی " درسالروزشان و مشارکت دادن خود دانش آموزان در برگزاری این مراسم.

4. آموزش و تفسیر اذان و اقامه و مسایل تربیتی در شور دانش آموزی و انجمن و انتقال مسایل مطرح شده توسط اعضای این شورا به کلیه ی دانش آموزان.

5. برگزاری نمایشگاه از آثار ودست سازه های دانش آموزان در سطح مدارس توسط دانش آموزان و مربیان تربیتی در ارتباط با اذان و اقامه و نماز.

6. برگزاری مسابقات علمی – دینی –فرهنگی بین دانش آموزان و معلمین جهت آموزش و تشویق به مطالعه و یادآوری و به روز شده اطلاعات و تقویت بنیه آنان.

7. نمایش فیلم های آموزنده و مذهبی از زندگی شخصیت های دینی – علمی درباره ی نماز در ساعات پرورشی و قرآن و ...

8. تهیه و تنظیم بروشورهایی با همکاری مشاورین مدرسه و امور تربیتی در ارتباط با  آموزش اذان و اقامه.

فضاسازی تربیتی برای دانش آموزان:

هنر بهترین وسیله برای تحریک دل کودکان و نوجوانان به منظور ترغیب آنها به سوی"حق" "خیر" ، و ایجاد "بصیرت " در آنان است. ازطریق هنر می توان " توجه" کودکان ونوجوانان را به سوی نیکویی ها جذب کرد و موجب ایجاد  عاطفه های خوب در رشد شد و در نهایت آن را به سوی " غایت های مطلوب " حرکت داد.

  راهبردهای فضاسازی تربیتی:

1. توجه داشتن به عناصر ارتباط سالم

از نیازهای اساسی والدین و معلمان در امر تربیت ، مهارت برقراری ارتباط سالم است. به این معنا که طرفین در امر مبادله ی اطلاعات و احساسات در فضایی مناسب و مشارکت کرد ، با یک دیگر هماهنگی داشته و در این ارتباط هر دو احساس ارزشمندی کنند. به طور کلی ارتباط انسان ها با یک دیگر بر اساس دو بینش برقرار می شود : "کرامت و اهانت "  یعنی یا بر اساس تکریم شخصیت یا تحقیر شخصیت .

از دیدگاه اسلام ارتباطی سالم است که بر پایه ی تکریم شخصیت و عزت نفس و احترام متقابل افراد استوار باشد.

برای کمک به ایجاد فضاسازی تربیتی بر اولیا و مربیان لازم است که به عناصر ارتباط سالم توجه داشته و آن را به صورت یک مهارت در خود رشد دهند.

عناصری از قبیل وضعیت ظاهری نگاه ها و حالت های چهره ، حرکت ابروها و دست ها خضوع و فروتنی و نیز فضای معنوی شرایط زمان و مکان ، نوع کلمات و جملات ، آهنگ و لحن بیان ، خوب گوش دادن ، سخن خوب گفتن از جمله عناصر مهم در ارتباط سالم هستند که در ایجاد فضای تربیتی مناسب نقش هم ایفا می کنند.

2. هدف آگاهی و بالا بردن ادراک کودکان و نوجوانان

3. وجود نیروهای کارآمد در امر تعلیم و تربیت

الف)شخصیت نافذ که فرزند تو را بپذیرد  دوست بدارد ، شخصیت خود را از روی شخصیت تو بسازد. مایه های نفوذ عبارتند از : صداقت ، صمیمیت و محبت.

ب)قدرت تفهیم : آشنایی به زبان روان شناسی تعلیم و تربیت

ج) اطلاعات کافی ، فهم موضوع درس

4. فضای مناسب فیزیکی و سایر امکانات :

محیط مناسب و شاد و جذاب ازعوامل مهم و موثردرفضاسازی است. حجم و فضای اتاق ها ، نوع رنگ ها و نور و گرما و سرما و غیره باید با یافته های علمی و روان شناسی هماهنگ باشد.

5. هماهنگی و مشارکت عوامل مدرسه :

همکاری ، پشتیبانی و مشارکت معلمان  و مدیر و معاون و مشاور، فضایی را ایجاد کند که دانش آموز با احساس آرامش  انگیزه و اطمینان به اخذ درس ها به رفتارهای خوب بپردازد. تضاد و چندگانگی بین عوامل مدرسه یکی از آسیب های خطرناک در نظام تعلیم و تربیت به شمارمی رود.