آموزشی فرهنگی اجتماعی

راههاي ايجاد انگيزه در دانش آموزان

1-طرح مطالب درسی به صورت پرسش های جالب : مطلب یا موضوعی را كه می خواهیم كودك و نوجوان یادبگیرد ، به

   صورت پرسش یا پرسش هایی روشن و جالب كه آنها را به فعالیت ذهنی و پویندگی ترغیب نماید ، مطرح كنیم . باید تلاش  

   نمود تا در دانش آموزان احساس نیاز به وجود آید .

-دانش آموزان در اثر شكست در درسی نسبت به آن نگرش منفی پیدا می كنند باید به آنها كمك كرد تا با كسب موفقیت در

  ۲-  درس جدید ، به تصویری مثبت از توانایی خود دست یابند زیرا یادگیری همراه با موفقیت به ایجاد انگیزه منجر می شود .

 3-تجربه و تماس مستقیم با مطالب درسی : سعی نمایید تا دانش آموزان آنچه را كه می خواهند یاد بگیرند با آن تماس پیدا

    نموده و تجربه مستقیم و عملی داشته باشند .

 4-اهداف آموزشی مورد انتظار از دانش آموزان را در آغاز درس برای آنها بازگو نمایید . اهداف باید روشن و متناسب با   

     توانایی دانش آموزان باشد .

 5-اجرای نقش : بهتر است در زمینه برخی از موضوعات ازجمله تاریخ ، ادبیات ، دینی و … دانش آموزان را تشویق نماییم

    تا موضوع مورد نظر را به صورت نمایش در آورند . اجرای نمایش در تفهیم مسائل تربیتی و اخلاقی بسیار مفید و مؤثر

    می باشد .

 6-در شرایط مقتضی و مناسب از تشویق های كلامی استفاده كنید . مثلا“‌ خوب ، آفرین ، مرحبا و …

 7-باید شرایطی فراهم شود تا دانش آموز موفقیت خود را احساس كند زیرا هیچ چیز همانند خود موفقیت به موفقیت كمك

    نمی كند .

 8-تكالیف ارائه شده نه باید بسیار مشكل باشد و نه ساده ، از ارائه تكالیف یكنواخت باید پرهیز كرد و به عبارتی تكالیف باید

    خاصیت برانگیختگی داشته باشند .

 9-مشخص كردن نحوه انجام كار برای یادگیرنده : كاری را كه دانش آموز قرار است انجام دهد باید دقیقا“ مشخص شود .

 10-تبادل نظر با دانش آموزان در باره مشكلات درسی و شركت دادن آنها در طرح نقشه های كار و فعالیت

11-استفاده از نمرات و آزمون ها برای ایجاد انگیزه در دانش آموزان

 12-علاقه مندی یاددهنده به موضوع : دربسیاری از مواقع مشاهده می كنیم كه بی علاقه بودن یادگیرندگان به موضوعی

      خاص ناشی از علاقه مند نبودن والدین و مربیان آنهاست . معلمی كه در زنگ انشاء ، ورقه های ریاضی را تصحیح

      می كند یا در ساعت ورزش به بافندگی مشغول می شود ، عملا“ به یادگیرندگان می گوید كه برای این فعالیت ارزش

      قائل نیست .

 13-مطالب آموزشی را باید از ساده به دشوار ارائه كرد . می توان با فعال سازی دانش آموز به هنگام تدریس در او ایجاد

      انگیزه نمود .

14-به وضع جسمانی دانش آموزان و وضع ظاهری كلاس باید توجه نمود . كلاس درس را باید از نظر ظاهری و روانی

      تبدیل به محیطی امن و آرام نمود .

 15-از مقایسه نمودن دانش آموزان با یكدیگر خودداری نمایید .

 16-قدردانی از كار دانش آموز او را به كوشش و تلاش بیشتر و دلبستگی به درس وادار خواهد نمود .

 17-برقراری ارتباط بین مطالب درسی با واقعیات زندگی در ایجاد انگیزه مؤثر می باشد .

 18-بلافاصله دانش آموز را از میزان پیشرفت در كارش مطلع نمایید . آگاهی از نتیجه كار در هر مرحله از آموزش ،

      دانش آموز را از عملكرد خود آگاه نموده و باعث می شود تا به تقویت نقاط مثبت و اصلاح نقاط ضعف و منفی خود

      بپردازد .

 19-استفاده از علائق یادگیرنده : مربیان و والدین می‌توانند با شناسایی علائق دانش آموز از آن استفاده مطلوب نمایند .

 20-مقابله با بازدارنده های عاطفی و هیجانی كه موجب دلسردی و كاهش علاقه دانش آموز به درس و تحصیل می شود .

      مثلا“ معلمی ممكن است از دانش آموز توقع زیاد داشته باشد و یا پس از ورود به كلاس به هیچ دانش آموزی اجازه

      ورود ندهد و یا تكالیف سنگین تعیین كند ، زیاد درس بدهد ، سخت نمره دهد و گاهی تبعیض روا دارد .

 21-انگیزش از راه سرمشق گیری : معلم در این شیوه از شخصیتی خاص تمجید و تجلیل نموده و او را یك نمونه و سرمشق

      ارزشمند و قابل احترام معرفی می كند و دانش آموزان نیز از طریق همانند سازی با آن به درس و مدرسه علاقـــــــــمند

      می شوند .

 22-تحریك حس كنجكاوی دانش آموزان

 23-آموزش برنامه ریزی به دانش اموزان از طریق رفتار و گفتار و كردار خود در كلاس درس و ارائه نظرات مشورتی به

      آنها درتهیه برنامه

 24-در آمیختن درس با تفریح و بازی دانش اموزان را به یادگیری بیشتر علاقه مند می سازد.

بسم الله نّو رٌ علي نورٍ

راههاي ايجاد انگيزه در دانش آموزان و همكاران جهت ارتقاي علمي و فرهنگي مدرسه

الف ) راههاي ايجاد انگيزه در دانش آموزان :

1 ) از ارزشيابي به عنوان  وسيله اي براي ايجاد انگيزش استفاده مي شود و نه به عنوان ترس و تنبيه                                                                 

2 ) از تشويق هاي كلامي استفاده كنيم ، اظهاراتي چون : خوب ، خيلي خوب ، عالي  پس از عملكرد دانش آموزان در

     افزايش علاقه بسيار مؤ ثر است

3 )ايجاد مفهوم مثبت در دانش آموزان ، كه من مي توانم . خصوصاً دانش آموزان مردودی.                                                                

4 ) مشاركت دادن دانش آموزان در فعاليت هاي گروهي گوناگون مدرسه                                                                                                                                                 

5 )رعايت عدالت در برخوردها ونگاه ها و توجه به كرامت انساني ايشان                                                                                                                                               

6 ) برخورد منصفانه و صادقانه در فعل و عمل و توجه به ضمير پاك و روح لطيف آنها                                                                                                      

7 ) اعطاي پاداش هاي آني در قبال موفقيت حال و دراز مدت به دانش آموزان در آينده                                                                                         

8 ) شركت در فعاليت هاي گروهي دانش آموزان كه خودنظارت مستتررا در پي دارد.                                                   

9 ) تشكيل كلاسهاي آموزش خانواده و دعوت از اساتيد مجرب جهت ارتقاي علمي و فرهنگي خانواده هاي دانش آموزان.

 

ب ) راههاي ايجاد انگيزه در همكاران :

 

1) نظارت بر حسن اجرا و مراقبت در پيشرفت امور آموزشي و پرورشي مدرسه.

 

2 ) هدايت كاركنان آموزشي ـ پرورشي و همكاري با آنان در اجراي برنامه ها  و راهنمايي آنان در جهت هماهنگ ساختن

     فعاليت هاي روزانه و جاري.                          

    

3 ) فراهم نمودن وسايل ارتقاي فكري ، عملي و ايماني كليه كاركنان مدرسه                                                                            

4 ) تقسيم كار با توجه به شرح وظايف کارکنان .

 

5 ) ابلاغ آئين نامه و شرح وظايف شغلي معلمان وکارکنان .

 

6 ) حضور مدير در مدرسه حداقل نيم ساعت قبل از آغاز كار مدرسه.  

 

7 ) روابط انساتي مطلوب بين  همه عوامل انساني داخل مدرسه و درون واحد آموزشي با بيرون محيط آموزشي وجود

     داشته باشد                             

8 ) طرح و برنامه جهت با نشاط سازي مدرسه  تهيه و تدوين شود.                                                                                   

9 ) همه عواملي كه باعث احساس فشار و ناراحتي ، ايجاد اصطكاك و ناخوشايندي واحد آموزشي مي شوند ، كاهش يافته

     يا حذف شوند .                                                                                                                                                                              

10 ) به عوامل فيزيكي در ايجاد احساس نشاط در مدرسه كاملاً توجه شود.                              

11 ) مدرسه از معلمان مجرب ، مسلط و با روابط بالا برخوردا ر باشد.

 

12 ) به تشويق كاركنان مدرسه اهميت داده شود  و توجه لازم در تشويق دانش آموزان وجود داشته باشد.                     

13 ) براي معلمان احترام قائل بود و به كرامت انساني آنان توجه شود.                                                                                                                                       

14 ) به مسائل عاطفي معلمان توجه شود و در غم و شادي آنان تشريك مساعي نمود.  

 

15 ) تشويق و ترغيب معلمان  و مربيان در كلاس هاي باز آموزي و كار آموزي در دوره هايمربوطه و سمينارها و

      جلسات پرورشي و آموزشي و آشنايي با الگوهاي تدريس برتر و روشهاي نوين تربیتی.

 

16 ) كوشش و تلاش مستمر در جهت اِعمال موازين اسلامي در مدرسه.                                                                                                                                

17 ) ايجاد فضايي صميمي در مدرسه بين همكاران  و سوق دادن مباحث زنگهاي تفريح به سوي مسائل علمي و مشكلات

       دانش آموزان به جاي مباحث انحرافي وانتقادهاي گزنده وتخريبي و ايجاد فرصتي جهت آرامش عصبي با يك فعاليت

       ورزشي سبك .( وجود ميز تنيس در محل مناسب براي بازي همكاران در زنگ هاي تفريح بسيار در اين زمينه

       مناسب است.)                            

18 ) مراقبت كامل براي بهبود رفتار و روابط دانش آموزان ، معلمان و مربيان پرورشي و. ساير كاركنان مدرسه.

 

19 ) كوشش در كسب اطلاع از پيشرفت يا عقب ماندگي تحصيلي دانش آموزان و همكاري و تبادل نظر با اولياء و

       راهنمايي آنان براي نيل به پيشرفت كار مدرسه                                                                                                                                       

20 ) همكاري و هماهنگي با معلمان و اولياء و دعوت افرد با صلاحيت و مجرب در عرصه تعليم و تربيت .                                   

21) همكاري و اشتراك مساعي با افراد و سازمان هاي ذيصلاح محلی .

 

22 ) ايجاد ارتباط دائم و مفيد و مؤثر بين مسجد محل و مدرسه.                                                                                                                    

23 ) مراقبت كامل در تأمين شرايط مطلوب بهداشتي و ايمني دانش آموزان و كاركنان مدرسه .                                                                                    

24 ) شركت فعال درجلسات اداره آموزش و پرورش .                                                                                                           

25 ) تهيه گزارش حداقل هريك ماه يك بار از چگونگي پيشرفت كارهاي مدرسه و بيان در جلسه شوراي دبيران.        

در پاپان معروض ميدارد كه راهكارهاي ايجاد انگيزه در دانش آموزان عزيز وهمكاران محترم  بسيار گسترده و البته پيچيدهاست  كه ما در اينجا به چند نكته ابتدايي و ساده آنها اشار نموديم و اميد است خداوند متعال ما را ياري فرمايد تا اين موارد را حداقل رعايت و به سامان رسانيم.                                                                                                                                         

مفاهيم ايجاد انگيزه در دانش آموزان

 

مقدمه :

 

موقعيت وشرايط محيط آموزشي از جمله عواملي است که با انگيزش دانش آموزان ارتباط نزديک دارد. معلم مهمترين نقش را در آموزشگاه ايفا مي کند و چگونگي عملکرد دانش آموز به رفتار معلم بستگي دارد. براي معلم انگيزش دانش آموز به اين سبب که هم در حکم هدف و هم به منزله ي وسيله ي پيشرفت هاي بعدي در ساير زمينه هاي تربيتي است اهميت زيادي دارد. معلمان مي توانند از منابع و راههايي که انگيزش از طريق آنها افزايش مي يابد استفاده کنند.

 

اگرچه در بيشتر کلاسهاي درس مي توانيم هم انگيزش بيروني و هم انگيزش دروني را مشاهده کنيم, اما وجه غالب با انگيزش بيروني است. البته  نشانه هاي انگيزش دروني نيز در مدارس يافت مي شود. دانش آموزان مي توانند داراي انگيزه دروني باشند و معلمان هم مي بايد درکنار انگيزش بيروني به انگيزش دروني توجه کنند . لازم است تا ميان اين دو تعادل و توازني ايجاد گردد و دانش آموزان بياموزند که چگونه قادرند از انگيزش بيروني به انگيزش دروني دست يابند .

 

بنابراين از آنجا که معلمان بايستي از راهبردهاي انگيزش بيروني و دروني آگاهي يافته و با ايجاد تعادل و توازن بين اين دو نوع انگيزش زمينه ي بهبود کيفيت آموزشي را فراهم نمايند , معاونت آموزش وپرورش عمومي سازمان با اجراي طرح تلاش آفرين و ارائه راهکارهاي اجرايي در نظر دارد در زمينه ي افزايش انگيزش در دانش آموزان برنامه هاي زير را به اجرا در آورد به منظور آشنايي همکاران محترم با انواع انگيزش ابتدا به تعريف هر يک از آنها پرداخته و سپس توضيحات لازم در زمينه ي شيوه ي اجرايي طرح ها و راهکارها ارائه خواهد شد .

 

تعاريف:

 

1-انگيزش بيروني :

 

در انگيزش بيروني يک عامل خارجي فرد را به انجام کاري خاص بر مي انگيزد براي مثال کودکي اتاقش را تميز مي کند تا والدينش او را به سينما ببرند و يا دانش آموزي تکاليفش را به خوبي انجام مي دهد تا اجازه داشته باشد در بازي فوتبال شرکت کند , يا برچسب رنگي يا نمره هاي خوب دريافت کند . اگر چه در اين موارد با انجام خوب کار مواجهيم اما هيچ يک از اين دو کودک , تکليف را به خاطر خود آن کار انجام نداده اند بلکه تلاش براي دستيابي به چيزي ديگر است .  (جابجايي هدف)

 

از آنجا که اين انگيزش در بهبود کيفيت آموزش موثر مي باشد در ادامه به طرح تلاش آفرين که همسو و همگام با اين نوع انگيزش مي باشد پرداخته خواهد شد که لازم است ضمن مطالعه دقيق نسبت به اجراي آن اقدامات لازم صورت گيرد. شايان ذکر است طرح تلاش آفرين در دوره راهنمايي تحصيلي از سال 1379 در مدارس استان اجرا گرديد که بيشتر سمت و سوي توجه آن به انگيزش بيروني بوده است.  لذا انتظار مي رود با عنايت به اينکه هدف اصلي افزايش انگيزش دروني در دانش آموزان است به راهکارهاي عملي انگيزش دروني نيز توجه شود .

 

2- انگيزش دروني :

 

انگيزش دروني عبارت از يک حالت روان شناسي متغير است و هيچ دانش آموزي همواره نسبت به مناسبتي خاص از انگيزش دروني ثابتي برخوردار نيست مي توان با تفسير شرايط , ادراک کفايت و خود مختاري دانش آموز را نسبت به خود تغيير داد همه دانش آموزان در دوران تحصيل خويش انگيزش دروني را تجربه مي کنند . هنگامي که انسان با انگيزش دروني کاري را به انجام مي رساند  صرفاً آن را براي خود آن مي خواهد و نتيجه ي جداگانه اي را نمي طلبد و حتي اگر از کار خود هيچ نتيجه ي مطلوبي هم نگيرد  بازهم از اين که آن را انجام داده است احساس پشيماني نمي کند در مورد چنين کسي هرگز به تشويق نياز نيست اين افراد در ضمن پرداختن به فعاليت خود از ديگر امور غافل مي شوند و فقط به کار خود توجه دارند نظريه پردازان چنين حالتي را « در جريان بودن » ناميده اند يعني فرد آنچنان با دقت معطوف به فعاليت خويش است که عاملهاي طبيعي بر وي هيچ تاثيري ندارد . با توجه به مطالب ارائه شده در زمينه ي انگيزش دروني در اين شيوه نامه به برخي از اصول و فنون ايجاد انگيزش دروني در فراگيران اشاره خواهد شد تا از طريق اجراي آنها بتوان به بهبود کيفي آموزش کمک نمود در همين رابطه تجارب ارزنده همکاران محترم مي تواند در تنوع و کيفيت طرح مورد استفاده قرار گيرد .

 

الف- اصول و فنون ايجاد انگيزش دروني در دانش آموزان :

 

1- فراگيران براي يادگيري مطالب معني دار , بهتر بر انگيخته مي شوند .

 

اگر مطلب جديد با ارزشها و علايق فراگيران همخواني داشته باشد , با تجارب قبلي او مرتبط باشد و کاربرد آتي براي فراگيرنده تشريح شده باشد يادگيري از نوع معنادار خواهد بود اينگونه يادگيري فراگيرنده را به فعاليت  اکتشافي و انديشيدن برمي انگيزاند .

 

2- فراگيرندگان براي يادگيري مطالبي که تمام پيش نيازهاي آن را کسب کرده باشند بهتر برانگيخته مي شوند . اگر فراگيرنده پيش نيازهاي لازم براي مجموعه اي از هدفهاي آموزشي را بداند , آماده خواهد بود که آموزش معني دار را دريافت کند و براي درک رابطه آنچه که دارد و آنچه که قرار است کسب کند شايسته تر خواهد بود .

 

3- فراگيران براي يادگيري مطالبي که ساده صريح و روشن باشد بهتر برانگيخته مي شوند يک مطلب در صورتي براي فراگيران ساده , صريح و روشن است که

 

الف) پيش از تدريس مطلب , هدفهاي درس براي آنان مطرح شود .

 

ب) از رسانه هاي مختلف آموزشي براي تفهيم مطلب استفاده شود .

 

4- فراگيرندگان براي يادگيري مطالبي که به شيوه ي نو ارائه گردد , بهتر برانگيخته مي شوند

 

استفاده از انواع ارزشيابي , گنجاندن فعاليتهاي تازه و مختلف در لابه لاي مطالب درسي , استفاده از شيوه هاي مختلف تدريس و بهره گيري از رسانه هاي مختلف آموزشي در اين رابطه موثر مي باشد .

 

5- فراگيران براي يادگيري مطالبي که خود در آن شرکت فعال دارند , بهتر برانگيخته مي شوند براي برانگيختن فراگيران مي توان از روشهايي چون بحث گروهي , بازيهاي آموزشي , تحقيق , گزارشهاي انفرادي و گروهي , گزارش مطالب درسي مانند درس تاريخ به صورت نمايش زنده و تدبير ديگري که فراگيرنده را در فعاليت يادگيري شرکت دهد , استفاده کرد .

 

6- فراگيران براي يادگيري مطالبي که شرايط آموزشي خوشايند داشته باشند بهتر برانگيخته مي شوند. براي فراهم کردن شرايط خوشايند مي توان :

 

الف- تکاليفي را طي آموزش براي آنان در نظر گرفت که براي کسب موفقيت در آن تلاش کنند و در نهايت به آن دست يابند .

 

ب – در زمينه ي تکاليف داده شده بلافاصله به آنان بازخورد داده شود .

 

ج- به سعي و تلاش فراگيران پاداش داده شود .

 

7- کلاس را به محيط حمايت کننده تبديل کنيد .

 

پذيرش هر دانش آموز همچون فردي بي نظير و تحسين صادقانه ي او در برابر تلاشهاي -خوبي که انجام مي دهد در کسب احترام به نفس او نقشي تسهيل کننده دارد .

 

8- براي يادگيري موفقيت آميز فرصتهاي لازم را فراهم آوريد .

 

پيشرفت فرد در انجام دادن کارها منبع مهم کسب موفقيت براي اوست . بازخورد اطلاع از نتايج در ايجاد انگيزه در دانش آموز براي استمرار يادگيري و تشخيص ميزان يادگيري خود نقش مهمي دارد .

 

9- دانش آموزان را در تصميم گيري شرکت دهيد

 

10- آنچه را که از فراگيران به عنوان هدف آموزشي انتظار داريد در آغاز درس دقيقاً به آنها بگوييد .

 

11- در شرايط مقتضي از تشويق هاي کلامي استفاده کنيد . استفاده از کلماتي مانند «خوب » , «عالي » و «مرحبا» پس از عملکرد درست دانش آموز از تدابير موثر انگيزشي است .

 

12- مطالب آموزشي را از ساده به دشوار ارائه دهيد .

 

اارائه مطالب درسي به صورت متوالي , از ساده به دشوار موجب مي شود که يادگيرندگان ابتدا در يادگيري مطالب ساده به اندازه ي کافي موفقيت بدست آورند اين کسب موفقيت اوليه , انگيزش يادگيرنده را براي يادگيريهاي بعدي افزايش مي دهد و بر آمادگي او مي افزايد .

 

13- از ايجاد رقابت و هم چشمي در ميان دانش آموزان جلوگيري کنيد .

 

14- هنگام آموزش مطالب تازه از مثالهاي آشنا استفاده کنيد و هنگام کاربرد مطالب آموخته شده از موفقيتهاي تازه استفاده نمائيد .

 

15- از روشهاي مختلف آموزشي در تدريس استفاده کنيد .

 

پژوهش هاي متعدد نشان داده اند که يکي از بهترين راههاي ايجاد انگيزه در يادگيرندگان شرکت دادن آنها در فعاليتهاي کلاسي است .

 

16- به دانش آموزان مسائل و تکاليفي بدهيد که نه خيلي ساده و نه خيلي دشوار باشد .

 

17- تا آنجا که ممکن است مطالب درسي را به صورت معني دار ودر ارتباط با موفقيتهاي واقعي زندگي ارائه دهيد و در حد امکان در انجام فعاليتهاي آموزشي به يادگيرندگان آزادي عمل بدهيد

 

18- درس را با ارائه ي دليل و براي برانگيختن دانش آموزان آغاز کنيد .

 

سعي کنيد به دانش آموزان بگوييد که موضوع يا تکليف درسي براي چه چيزي خوب است , چگونه اين موضوع يا تکليف درسي آنها را براي انجام دادن ساير کارها آماده مي کند و چرا مهم و جالب است .

 

19- بگذاريد دانش آموزان آنچه را قبلاً فرا گرفته اند به کار گيرند .

 

20- زماني که دانش آموزان خود را توانمند و تکاليف درسي را در کنترل خود بدانند , انگيزش دروني تحصيلي در آنها بيشتر مي شود .

 

+ نوشته شده در  شنبه ششم آذر 1389ساعت 8:16 بعد از ظهر  توسط سیدحسین عنایتی  |